Teologiczne fundamenty Rycerstwa Niepokalanej zapisane w Dyplomiku MI

Wstęp
Cechą charakterystyczną Dyplomika jest jego teologiczna czterowymiarowość. Treść i przesłanie Dyplomika MI wsparte są na czterech fundamentach: teocentrycznym, chrystologicznym, pneumatologicznym i mariologicznym. Dokument założycielski, a zarazem pierwotny statut, stawiał sobie za najważniejszy cel jak największą chwałę Bożą (ad maiorem Dei gloriam). Chwałę tę Rycerstwo miało realizować przez podporządkowanie swojej działalności Sercu Pana Jezusa. W perspektywie sercańskiej duchowości o. Maksymilian znalazł wszak miejsce dla pionierskiej myśli o roli Niepokalanej w dziele zbawienia, roli wynikającej z Jej ścisłego zjednoczenia z Duchem Świętym. Zanim jednak dokonał teologicznej syntezy, którą zatytułował: Immaculata, zawarł ją implicite w swoich pionierskich mariologicznych stwierdzeniach. To dzięki Duchowi Świętemu Niepokalana stała się Mediatrix in Spiritu Mediatore. Stąd też, w Akcie oddania zawarł o. Kolbe owe staranie się o „uświęcenie wszystkich pod opieką i za pośrednictwem Niepokalanej”, słusznie zauważając, że przez Jej ręce − przez ręce Oblubienicy Ducha Świętego − „wszelkie łaski z najsłodszego Serca Jezusowego na nas spływają”. Fundamentem tej prawdy jest w istocie dogmat o Niepokalanym Poczęciu NMP. Wreszcie, „czwartym filarem” statutu MI jest jego mariologia. Św. Maksymilian nie bez przyczyny uczynił Matkę Bożą centrum pobożności i aktywności MI; uczynił to poprzez wzgląd na Jej szczególną misję w planie zbawczym Ojca i Syna i Ducha Świętego; na Jej relacje z Trójcą Przenajświętszą.

Fundament teocentryczny Dyplomika MI − jak największa chwała Boża
Wczytując się w Dyplomik MI, i poszerzając jego znajomość o teologiczne komentarze św. Maksymiliana, można dojść do przekonania, że jego autor w niewielu słowach pomieścił bardzo wiele głębokich treści teologicznych. Ukazują one pia unio w perspektywie dogmatu Niepokalanego Poczęcia NMP i związku Niepokalanej z Trójcą Świętą. W istocie Niepokalana przynależy w pewnym sensie do Trójcy Świętej. Ta iście kolbiańska konstatacja nie miałaby racji bytu, gdyby potraktować sam dogmat, jako jedynie doktrynalne stwierdzenie bez odniesienia do ludzkiej historii i losu każdego z ludzi. Prawda ta bowiem niesie ze sobą określony postulat − postulat nieskazitelności, niepokalaności odrodzonej w wodach chrztu nowego rodzaju ludzkiego. Niepokalana jest pierwszym i najdoskonalszym − spełnionym − przedstawicielem nowego Izraela. Jej życie w całości skupione było na Bogu i w Bogu: oświecone, uświęcone, teocentryczne. Taka w istocie jest natura chrześcijańskiej egzystencji, do której zmierza lud odkupiony. Ojciec Kolbe wskazała jedną z dróg ku Bogu, według niego najprostszą i najlepszą, przez Niepokalaną. Jej życiowa postawa miała być myślą przewodnią statutu powstającej organizacji i light motive‘m w pełni chrześcijańskiego życia jej członków.
O. Kolbe omawiając przy wielu okazjach zapis pierwotnego statutu MI nakazywał Rycerstwu Niepokalanej walczyć z grzechem, nie z grzesznikami. Ale i ta walka nie był pierwszorzędnym celem stowarzyszenia. W tym sensie odstępował od negatywnych sformułowań Dekalogu na rzecz pozytywnego przesłania Nowego Przykazania (J 13, 34; Mt 22, 38). Celem aktywności MI nie jest więc sama Niepokalana: celem jest królestwo Chrystusowe, chwała Boża. Zarówno królestwo, jak i chwała, są nierozerwalnie związane z jakością życia stworzenia, w tym szczególnie z losem ludzi. Szczęście i chwała Boga, który jest uosobieniem miłości (1J 4, 16), w jakimś stopniu „zależą” od wspomnianej wyżej jakości życia stworzenia, i to już tutaj na ziemi. Tę jakość ludzkość może osiągnąć kierując się w stronę Stwórcy, w czym dopomóc może najlepiej Niepokalana Królowa wszystkich ludzi i krajów.
Dyplomik jest zatem narzędziem „dla większej chwały Bożej przez Niepokalaną i dla dobra ludzkości”. Niebo ma stać się udziałem ziemian już tu na ziemi, choć ten udział będzie ledwie cząstkowy, tak co do jakości, jak i trwałości. Aby zaspokoić człowieka, jego niezaspokojone pragnienie życia, trzeba wieczności. 
Każde nawrócenie, codzienne świadectwa miłości i cierpliwości, heroiczny humanizm w miejscu upodlenia człowieczeństwa i zapomnienia o „judeochrześcijańskim micie” − to wszystko było prostą realizacją ducha treści zapisanych w pierwotnym statucie MI. Ojciec Kolbe wykazał się wręcz profetyczną wizją rzeczywistości, gdy w Dyplomiku za cel postawił „nawrócenie grzeszników” − zawrócenie ludzkości z błędnej drogi, prowadzącej do zagłady. Ukazana przezeń droga prowadziła wprost do Boga i miała na celu wyłącznie Jego chwałę. Przewodniczką w tej egzystencjalnej wędrówce była Niepokalana; nieskalana żadną interesownością, całkowicie oddana Panu Służebnica, pełna łaski, posłuszna w swoim permanentnym fiat. W ostatecznym efekcie droga ta prowadziła do zjednoczenia człowieka z Bogiem. Królestwo Boże wszak polega na uczestnictwie w życiu Bożym, staniu się przybranym synem Bożym, który już teraz zwraca się do swego Boga jako do Ojca (Mt 6, 9).

Chrystologia − o nawróceniu tych, którzy jeszcze nie poznali Chrystusa
Cel Rycerstwa był w rzeczywistości „nowym tłumaczeniem” Przykazania Miłości, które zostawił chrześcijanom Syn Boży. Zwłaszcza uwspółcześnione brzmienie zapisanego w Dyplomiku celu wskazuje na właściwe i precyzyjne odczytanie myśli o. Kolbego w tym względzie. Obecnie cel MI wyrażamy bowiem w następujących słowach: „Starać się o nawrócenie grzeszników i tych, którzy jeszcze nie poznali Chrystusa, zwłaszcza o nawrócenie nieprzyjaciół Kościoła, o zjednoczenie chrześcijaństwa oraz o uświęcenie wszystkich pod opieką i za pośrednictwem Niepokalanej”. W ten sposób Dyplomik otrzymał format chrystocentryczny. 
To nowe − pozytywne i „soborowe” − spojrzenie można odnaleźć w wielu autorskich komentarzach do statutu. Niepokalana nigdy nie zasłaniała Jezusa. Przeciwnie − Ona Go karmiła, ochraniała, wychowywała; a w Jego dorosłym życiu służyła pomocą. Maryja wzięła sobie głęboko do serca słowa, które usłyszała w świątyni od dwunastoletniego Syna, oraz samo wydarzenie, i „chowała wiernie wszystkie te wspomnienia w swym sercu” (Łk 2, 51) − i milczała. Raz tylko zrobiła wyjątek. Ujęła się za ludźmi w potrzebie (J 2, 1-5). Czy była to prowokacja? Czy odruch matczynego serca? W efekcie wesela w Kanie, Jezus „objawił swoją chwałę” (w. 12). I tu jest sedno sprawy. Odkrył to − chyba przypadkowo − o. Maksymilian, choć nigdy nie powoływał się na Kanę, jako na inspirację pia unio. Tym niemniej, uczynił Matkę Pana Pośredniczką chwały Bożej. To dzięki Niej objawiła się w Kanie chwała Boga. Nie było żadnych przeciwwskazań, by i teraz przez Nią − przez Niepokalaną − objawiała się chwała Boga przez Chrystusa, w Chrystusie i z Chrystusem. 
Aktywność o. Kolbego sprowadzała się do tego właśnie, by zdobyć cały świat dla Niepokalanej Dziewicy, nie dla Niej samej, ale żeby przez Nią Chrystus zakrólował w duszach wszystkich ludzi. Aby dokonywało się na świecie nieustannie kananejskie objawienie chwały Pana. Tą myślą o. Kolbe żył na co dzień, wyrażał ją − także w prozaicznych sytuacjach − kończąc listy tymi i podobnymi słowami: „Niech Wam Niepokalana błogosławi. Oby zakrólował Chrystus jak najprędzej we wszystkich duszach”. W ten sposób werbalizował marzenie MI: „pragniemy […] pójść do innych narodów pod błękitnym sztandarem Niepokalanej i podbić je pod słodkie jarzmo Chrystusa Króla”; innymi słowy, zawarł w Dyplomiku apostolskie przesłanie, aby „walczyć o rozszerzenie Królestwa Chrystusowego (…) i podbić wszystkie narody pod berło Chrystusowe, niosąc wszędzie śmiało błękitny sztandar Niepokalanej”. Jej rycerze mieli ostatecznie upodobnić się „na wzór tego pierwszego Syna Bożego, Boga-Człowieka,” jako dzieci Boże, „kopiując rysy Boga-Człowieka, naśladując Chrystusa Pana”, tak iż „im kto dokładniej odtworzy w sobie obraz Chrystusa Pana, tym bardziej zbliży się do Bóstwa, ubóstwi, stanie człowiekiem-Bogiem”. To „kopiowanie” św. Maksymilian rozumiał bardzo ewangelicznie, w myśl słów Chrystusa: „Tak niech świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i chwalili Ojca waszego, który jest w niebie” (Mt 5, 16). Rycerze mieli stawać się drugimi Chrystusami, przynoszącymi światu zbawienie. Ojciec Kolbe nie proponował jakichś specjalnych metod nawracania. Radził używać wszelkich stosownych ku temu sposobów, byle godziwych – w myśl Pawłowego: „nastawaj w porę, nie w porę, w razie potrzeby wykaż błąd, poucz, podnieś na duchu z całą cierpliwością...” (2Tm 4,2). W istocie stanowi to perspektywę bliższą, bezpośrednią w odniesieniu do celu zasadniczego, jakim jest „jak największa chwała Bożą”.
Cel Rycerstwa doskonale pokrywa się z misją Kościoła; MI wzywa bowiem do zdobywania całego świata dla Chrystusa. Dyplomik miał być ową książeczką z Apokalipsy, na której − jedynej − kartce zapisana została misja nowej ewangelizacji dla Chrystusa, z którą udał się niepokalanowski ewangelista przez swych czytelników do „ludów, narodów, języków i królów” (por. Ap 10, 11), tj. rzesz ludzi znajdujących się w kraju: „na targach, jarmarkach, przed fabrykami, na ulicach”, ale również daleko poza granicami Polski (misja w Japonii, próby założenia placówki misyjnej w Indii i innych miejscach). 
Przez wcielenie Jezusa człowiek uzyskał nowy format − Chrystusowy, chrześcijański. I ten format stał się docelowym „rozmiarem” człowieka legitymującego się Dyplomikiem MI. Twórca MI upodobnił się do Chrystusa i potwierdził chrystocentryczność stowarzyszenia w sposób dosłowny, oddając swoje życie za bliźniego. 

Wymiar pneumatologiczny
Pneumatologia Dyplomika zawiera się w charakterystycznym dla Aktu poświęcenia się NMP stwierdzeniu-tezie: „przez Twoje bowiem ręce wszelkie łaski z Najsłodszego Serca Jezusowego na nas spływają”. Dlaczego? Uzasadnienie tej tezy znajduje się w tymże sam Akcie, w którym o. Kolbe nazywa Niepokalaną Królową nieba i ziemi, ucieczka grzesznych i Matką najmiłościwszą, „której Bóg cały porządek miłosierdzia powierzyć raczył”. W podtekście o. Maksymilian nawiązuje tutaj do prawdy o Niepokalanym Poczęciu. Tytuły, którymi nazywa Maryję, wskazują na Jej wyjątkową rolę w historii zbawienia, o której można przeczytać w Ewangelii wg św. Łukasza; pełnię łaski, którą posiada Maryja zawdzięcza zstąpieniu na Nią Ducha Świętego już w chwili Jej Niepokalanego Poczęcia. 
Św. Maksymilian był świadomy delikatności materii teologicznej, dlatego też unikał wszelkiej dwuznaczności. Jego słynny „sylogizm”: Filius incarnatus est Iesus Christus. Spiritus S[anctus] quasi incarnatus est Immaculata wyraźnie czyni różnicę między wcieleniem Syna Bożego w Jezusie od „jakby” wcielenia Ducha Świętego w Niepokalanej. To znaczy, że Chrystus jest wcielonym Bogiem (Christus est incarnatus Deus), a Niepokalana − „jakby” wcielonym Duchem Świętym. Wynika stąd, że Niepokalana nie jest wcielonym Duchem Świętym; quasi czyni w tym względzie ogromną różnicę. Incarnatus Filius jest w rzeczy samej Bogiem (i Człowiekiem), Maryja natomiast jest wyłącznie człowiekiem. 
W sprawiedliwej duszy przebywa Duch Święty; więc w najsprawiedliwszej Niepokalanej Duch Święty przebywa jak najdoskonalej. Niepokalana jest nie tylko niepokalanie poczęta, lecz również Niepokalanym Poczęciem (Lourdes). Stąd Duch Święty króluje w Niej w jak najdoskonalszym stopniu”. Innymi słowy: „Niepokalana […] należy do Ducha Świętego, co wynika z jak najbardziej wewnętrznego, życiodajnego zjednoczenia z Duchem Świętym”. Warto tutaj zwrócić uwagę na określenie − nota bene proweniencji Wschodniej − „życiodajny”: dający życie, ożywiający, tworzący życie. Dawanie życia należy do „kompetencji” Ducha Świętego (por. Łk 1, 35; Rz 8, 11; 2Kor 3, 6; Ap 11, 11). Dzięki ścisłemu związkowi Niepokalanej z Duchem Świętym, uczestniczy Ona w misji swojego Oblubieńca. Niepokalaność jest w istocie wspólnym imieniem Ducha Świętego i Matki Boga. Maryja jest Niepokalana i „Niepokalany jest Bóg i każda z Trzech Osób Bożych”. Niepokalany i pełny łaski jest Duch Święty. Ze swej boskiej niepokalaności i pełni łask użyczył Maryi jakby części swego jestestwa, albo raczej − Maryja została zaproszona do „wspólnoty” Trójcy Świętej. Toteż o. Kolbe nie waha się czcić Trójcę Świętą w sposób dotąd niespotykany: „W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, przez Niepokalaną”. 
Ojciec Kolbe nawiązywał w swej pneumatologii − zapewne instynktownie − do nauki Wschodu chrześcijańskiego, która od początku podkreślała rolę Ducha Świętego odnośnie do Maryi. To przecież On przygotował Ja na Matkę Słowa. Dzięki Niemu nastąpiło poczęcie Syna Bożego. On też nieustannie współpracował z Dziewicą-Matką po narodzeniu Zbawiciela. Współpraca ta, co warto podkreślić, była wzajemna i doskonała. Wreszcie, to Duchowi Bożemu Maryja zawdzięczała podatność na odbiór wszelkich Jego darów, a co za tym idzie − swoje wyjątkowe uświęcenie, uduchowienie. 
Maryja stała się „świątynią” Ducha w pełnym tego słowa znaczeniu, zgodnie z tym, co później napisał do Koryntian św. Paweł; Duch Boży mieszkał w Niej (por. 1Kor 3, 16). Była zatem „Nosicielką Ducha” − Pneumaforą. W Niej Duch Święty znalazł godne siebie mieszkanie. Więcej nawet, Duch jakby się wcielił w Niepokalaną. Dzięki Niemu stała się jak On cała święta − Panhagia − i tota pulchra. W Maryi zjawił się w naszym człowieczeństwie ponownie prawdziwy człowiek; w Niej − w Jej człowieczeństwie − odnalazło się wreszcie i nasze człowieczeństwo: podobieństwo Bożego stworzenia.
Św. Maksymilian tworząc pierwotny statut MI, miał na względzie przywrócenie utraconego w raju człowieczeństwa, jego świętości, niepokalaności. Maryja Niepokalana stała się głównym, „czysto-ludzkim” argumentem, że jest to jak najbardziej możliwe. W pełni swej duchowo-cielesnej istoty − w swoim ciele i duchu − stała się ikoną Bóstwa zgodnie z aktem stwórczym Boga. W Niej przywrócony został ludzkości, na nowo odzyskany obraz Boży. Niepokalana stała się pierwsza spośród rodzaju ludzkiego, która za wzorem swego Syna objawia światu prawdziwe człowieczeństwo człowieka − istoty podobnej Bogu: świętej i nieskalanej, uduchowionej. Dokonało się to mocą Ducha Świętego, którego była Oblubienicą.

Wymiar mariologiczny
Przesłanie Dyplomika wypływa niewątpliwie z akomodacji dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najśw. Maryi Panny. Św. Maksymilian dobrze rozumiał, jaką doniosłość ma w zakonie franciszkańskim sprawa Niepokalanej, „która jak złota nić wije się od kolebki” jego historii poprzez siedem wieków prac dla sprawy przywileju Niepokalanego Poczęcia, aż po ich ukoronowanie, uwieńczone ogłoszeniem dogmatu. Bez przesady powiedzieć, że „kamieniem węgielnym” Dyplomika MI była teza franciszkańska. 
Ojciec Maksymilian zwraca najpierw uwagę na to, że prawda o Niepokalanej jest tajemnicą wiary, której ograniczony umysł ludzki nie może w pełni zgłębić, może poznać tylko o tyle, na ile oświeci go łaska Boża. Zarówno osoba Niepokalanej jak i prawda o Niepokalanym Poczęciu stanowią tajemnicę Bożą. Poznanie tajemnicy przekracza czysto rozumowe spekulacje, bo poznanie takie wchodzi w sferę nadprzyrodzoności, która dostępna jest poprzez wiarę. Ojciec Maksymilian ustawicznie przypominał, że studia mariologiczne są same w sobie owszem bardzo pożyteczne, ale należy przy tym zawsze pamiętać, „że więcej poznamy Niepokalaną w pokornej modlitwie, w miłosnym doświadczeniu życia codziennego, niż z uczonych definicji, dystynkcji i argumentów (chociaż i tych zaniedbywać nie wolno)”. I dodawał: „głębiej się w tej sprawie zajdzie kolanami niż mózgiem”.  
Św. Maksymilian odpowiadając na pytanie, kim jest Niepokalana, wychodzi od tajemnicy Boga w Trójcy Świętej Jedynego, który jest źródłem wszelkiego bytu. Niepokalana „sama w sobie jest niczym, jak i inne stworzenia”. Jednak Niepokalana jest stworzeniem Bożym, jedynym wśród wielu dzieł Bożych. Sposób, w jaki została stworzona, określa bliżej słowo „poczęta”. Nie wszystkie stworzenia są poczęte. Aniołowie nie byli poczęci, lecz stworzeni bezpośrednio z niczego; nie był poczęty Adam ulepiony z mułu ziemi, ni Ewa, wzięta z Adama. Maryja została poczęta, podobnie jak wszyscy ludzie po Adamie i Ewie.
Istotę Niepokalanej najpełniej określa pojęcie „Poczęcie Niepokalane”. Pojęcie to przeciwstawia się „poczęciu pokalanemu”. 
Gdy człowiek zwraca się ku sobie, „wychodzi z Boga”, to tym samym Bóg „wychodzi z człowieka”. Zwrócenie się człowieka ku sobie jest odwróceniem się od Boga. W ten sposób zamyka się na przyjęcie Boga. Zatem grzech i utrata łaski, to jedno i to samo, to dwa aspekty jednej i tej samej rzeczywistości. Grzech pierworodny polega na tym, że człowiek przychodzi na świat bez łaski uświęcającej, w stanie natury odwróconej od Boga. 
W Niepokalanej nie było żadnego, najmniejszego odruchu Jej istoty ku sobie samej, nie było najmniejszego śladu egocentryzmu. Cała Jej istota od pierwszej chwili poczęcia była nakierowana na Boga. Całą swą istotą wyszła z siebie, aby zatopić się w Bogu. Wszystkie Jej władze były skierowane ku Najwyższemu.  
Niepokalana w pełni realizuje powołanie stworzenia rozumnego, doskonale odpowiada na miłość Bożą. Była w istocie „stworzeniem całkowicie pełnym tej miłości, boskości […], bez wszelkiej zmazy grzechu, która w niczym nie odchyliła się od Bożej woli”. To skierowanie się Niepokalanej ku Bogu, Jej doskonała miłość, wyrażała się przede wszystkim w zjednoczeniu Jej woli z wolą Bożą. 
Oddanie się Niepokalanej, jako naczelny warunek przynależności do MI, tak wyraźnie podkreślony w Dyplomiku, miał swoje głębokie uzasadnienie w związku Pierwszej Chrześcijanki z Duchem Świętym. O ile każdy chrześcijanin w stanie łaski połączony jest z Duchem Świętym, to zjednoczenie Niepokalanej z Duchem Świętym jest nieporównanie głębsze, ściślejsze. Bo „Duch Święty zamieszkuje w Jej duszy, przenika Ją w tak niewysłowiony sposób, że określenie «Oblubienica Ducha Przenajświętszego» jest bardzo dalekim podobieństwem życia Ducha Przenajświętszego w Niej i przez Nią” − pisał o. Kolbe.
Mariologiczna koncepcja o. Kolbego jest niesłychanie oryginalna i płodna. Otwiera nowe horyzonty myślowe, inspiruje umysły do nowych poszukiwań. Wydaje się, że źródłem użyźniającym myśl mariologiczną św. Maksymiliana była koniunkcja dogmatu o Trójcy Świętej i Niepokalanym Poczęciu Najśw. Maryi Panny. Można powiedzieć, że w orędziu Matki Bożej w Lourdes dostrzegł szansę nie tylko doprecyzowania i poszerzenia prawdy o Trójcy Świętej, ale i nowego spojrzenia na historię zbawienia, na rolę, jaką odgrywa w niej Niepokalana. Dokonał epokowego odkrycia szczególnego miejsca, jakie zajmuje w trynitarnej przestrzeni Boga Niepokalana. Na tym odkryciu zbudował fundament pod niezwykłe dzieło apostolskie. Kamieniem węgielnym nowego dzieła był właśnie Dyplomik. Paradoksalnie, pierwotny statut stowarzyszenia nie wyrósł na gruncie ludowej pobożności maryjnej, lecz był owocem głębokich przemyśleń o. Maksymiliana na temat Niepokalanego Poczęcia, próbą jego wcielenia w życie. Ojciec Kolbe żył tą prawdą na co dzień. Niepokalanemu Poczęciu poświęcił cale dorosłe życie. Nie jest więc rzeczą przypadku, że tematem ostatniej jego konferencji w obozie oświęcimskim był problem: „Niepokalana a Trójca Przenajświętsza”. Chciał jeszcze raz − ostatni raz − wskazać na istotną myśl swego testamentu mariologicznego.

Zakończenie
Podsumowując całość tego, co przedstawiono w niniejszym rozdziale, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że rozległość i głębia teologicznych rozważań dokonanych przez o. Kolbego − „nie-teologa” − a związanych bezpośrednio bądź pośrednio z treścią i duchem Dyplomika w ukazanych wymiarach: teocentrycznym, chrystologicznym, pneumatologicznym, czy wreszcie mariologicznym − jest wprost zaskakująca i nowatorska. Pomimo zarzucanej mu przez pewne osoby ultramontanizmu, o. Maksymilian podjął się roli „pioniera”. Jego przemyślenia nie są powtórzeniem znanych od dawna prawd. Autor wybiega naprzód w nieznane jeszcze wówczas obszary mariologii, a zwłaszcza pneumatologii. To w oparciu między innymi o jego teologiczne nowatorstwo Episkopaty wielu krajów zwróciły się do Ojców Soborowych z kwestią zdogmatyzowania Wszechpośrednictwa Maryi. Wielu podjęło próby doprecyzowania idei „Współodkupicielstwa”. Na zrębach teologii kolbiańskiej zaczęto budować „nowe” − w zgodzie z Kościołem i jego dogmatami.
Niewątpliwie o. Kolbe posiadał doskonały zmysł teologiczny. Jego dociekania prawdy niejednokrotnie, choć zapewne nieświadomie, sięgały przemyśleń wschodniej ortodoksji. Z jednej strony stał mocno na gruncie zachodniego „racjonalizmu” teologicznego; z drugiej − opisywał „fenomen” Niepokalanej w kontekście poznania zmysłowego, jakby zapominając o rozumie. Tym należy tłumaczyć jego serdeczną „zażyłość” z Niepokalaną i z wszystkim, co w jakikolwiek dotyczyło Jej relacji z Bogiem Ojcem, z Synem Bożym i Jej − Jezusem Chrystusem − oraz z Duchem Świętym, którego była quasi inkarnacją. „Przeczucia” wiary ludu Bożego w przemyśleniach o. Maksymiliana zyskały teologiczne uzasadnienie. Szczególnie doniosłe są jego przemyślenia na temat relacji Maryi z Duchem Świętym, Ich ludzko-boskiego zjednoczenia oraz wynikającego stąd uczestnictwa Niepokalanej w rozdawnictwie łask Ducha, Jej „osobistej” roli w dziele pośrednictwa. 

o. Stanisław M. Piętka