Maryjne wezwanie do nawrócenia

Tematem dzisiejszej konferencji jest „Maryjne wezwanie do nawrócenia”. Dlaczego Maryjne? A jakież może być wezwanie do nawrócenia kierowane bezpośrednio do rycerza Niepokalanej? Etos rycerskiego życia we wszystkich jego przejawach jest przecież − „przez Niepokalaną”. Rycerstwo Niepokalanej jest niczym innym jak, ujętym całościowo, życiem katolickim „w nowej formie” polegającym „na łączności z Niepokalaną, Wszechpośredniczką naszą u Jezusa”. W tym sensie jesteśmy Jej „narzędziami”, ale „narzędziami” nie bezwolnymi; i z Nią i dla Niej żyjemy, cierpimy, pracujemy i wyniszczamy się. Szczególnie to ostatnie − wyniszczanie się − stanowi drogowskaz dla naszego permanentnego nawracania się; oznacza kenozę. Tak, nawracanie się łączy się z kenozą, wyniszczaniem korzeni zła; przywracaniem ugoru pod „uprawę cnót”. Wtedy, cokolwiek posiejemy przyniesie plon − trzydziestokrotny, sześćdziesięciokrotny, stokrotny; wedle woli Niepokalanej.
W tym sensie palącą potrzebą jest ożywienie MI-1. C to znaczy? Oznacza to nawrócenie siebie samego, żeby inni widzieli nasze dobre uczynki i chwalili naszego Ojca, który jest w niebie; chwalili Boga, w formie i treści, najdoskonalszej − przez Niepokalaną. Kim są ci inni? To nasi koledzy, koleżanki − ze szkoły, studiów, zakładu pracy; to nasi przygodni znajomi i nieznajomi: z pociągu, z balu karnawałowego, ze spa, z wakacji. Wielu z nich nie ma pojęcia o istnieniu Niepokalanowa i Rycerstwa Niepokalanej. Dlaczego? Bo nie widzieli nas. Nie widzieli naszych rycerskich uczynków. Nie wyróżniamy się w tłumie. Jesteśmy jak inni. A nie powinniśmy. Owszem, nie jesteśmy z tego świata. Ale żyjemy na tym świecie.
Głównym nurtem „rycerskiego ruszenia” jest MI-1. Mówię, „rycerskiego ruszenia”, bo nie jest to pospolite ruszenie. Tutaj, w Rycerstwie, każdy z nas musi zadbać o jakość chrześcijańskiego życia, sprostać wyzwaniu rzuconemu przez św. Maksymilian: Muszę zostać świętym jak największym. Muszę! To nie jest opcja. To jest wymóg.
Nie ma świętości bez nawrócenia. Metanoia leży u podstaw rycerskiego etosu. Jest ona nie tylko naszym wysiłkiem; przemienia nas w istocie Niepokalana. Czyni to w naszym imieniu, na podstawie udzielonych Jej przez nas prerogatyw: oddaliśmy się przecież Jej w całości i zupełnie, jako Jej rzecz i własność. Zgodziliśmy się, żeby z nami czyniła, co tylko zechce − z naszym życiem, śmiercią i wiecznością. Także z naszym nawróceniem i naszą świętością. W tym tkwi sedno rycerskiej metanoi. Jest to odpowiedź na wezwanie Maryi: Uczyńcie wszystko, co wam powie mój Syn. Nie stawiajcie żadnych warunków wstępnych. Wystarczy szczere i nieodwołalne fiat. 
Św. Maksymilian kładzie silny nacisk na wewnętrzną przemianę członków Rycerstwa, czyli na „MI-ja”; poprzez którą następować ma przemiana serc innych ludzi. Wzorem zatem i drogą naszego nawrócenia jest postawa Służebnicy Pańskiej. Jest to droga powrotna do Boga; nasza „reakcja”. Innej drogi nie ma. W istocie oznacza ona świętość. Jest to droga bez „mety”, Bóg bowiem jest nieskończonością. Tak więc, świętość jest w istocie celem nieskończonym. 
Podobnie rzecz ma się z nawróceniem. Nasze nawrócenie jest w istocie początkiem wyniszczenia (kenozy) i osobistej przemiany. Jest w rzeczy samej dziełem in actu, ciągłym działaniem, nieustannym, dynamicznym marszem ku górze. Nawrócenie nie ma końca, nie jest wartością constans. Dyplomik MI zakłada − in spe − ciągłą formację duchową, teologiczną i apostolską. Metanoia rycerskiego serca trwa przez całe ziemskie życie; oznacza codzienny wysiłek, ciągłe zaczynanie od nowa; stawanie się bardziej i bardziej rycerzem Niepokalanej. Wreszcie, w aspekcie dogmatu o Niepokalanym Poczęciu NMP − oznacza stały rozwój własnej „nie-pokalaności”; oznacza gromadzenie owej superabundancji, duchowej nadobfitości, z której będą mogli brać inni, kiedy będą na nas patrzeć, spotykać się z nami i rozmawiać. 
Od dynamiki i jakości naszego nawracania się w dużej mierze zależy postawa naszych „obserwatorów”; zależy kształtowanie ich świadomości religijnej, moralnej, ludzkiej. Dynamika osobistej, rycerskiej metanoi zakłada stały postęp: dziś mamy być bardziej Maryjni, nie-pokalani, niż byliśmy wczoraj; jutro − bardziej niż dzisiaj. W praktyce oznacza to bezustanny ruch ku Niepokalanej, która znajduje się jakby w połowie drogi między nami a Bogiem. Tutaj znajduje się punkt kulminacji− miejsce spotkania syna z Ojcem.
Po drodze jednak mogą zdarzyć się różne przygody, od których wszak wybawia nas nasza Pani i Orędowniczka, Pośredniczka i Pocieszycielka. Wybawia nas nie bez, ani wbrew naszej woli, jeśli tylko oddaliśmy się Jej naprawdę bezwarunkowo i bez żadnych zastrzeżeń. Niestety, bywa i tak, że nasza deklaracje, nasze fiat nie do końca są szczere. Czasami przypominamy rycerza-spryciarza, który owszem ochoczo idzie za Niepokalaną, ale po drodze, ima się różnych forteli, żeby przyspieszyć kroku i wyprzedzić innych rycerzy; żeby się pokazać z jak najlepszej strony! Rycerz − także rycerz Niepokalanej − jest uzbrojony: posiada stosowny miecz. Miecz rycerza Niepokalanej to szczególny rodzaj broni: nie dzierży się go w ręce, lecz niesie na plecach. To krzyż. Znak sprzeciwu. Ale i znak zwycięstwa. Znak zbawienia. 
Jest taka współczesna religijna piosenka, zatytułowana „Chytrus” (nie mylić z „Chrystus”!). Opowiada o ludzkim losie − o życiowej drodze, po której zdąża tłum śmiertelników. Pośród nich znalazł się jednak pewien szczególny pielgrzym, który chciał przechytrzyć resztę i wysforować się na czoło pochodu. Krzyż był jednak ciężki, końcem belki sunął po ziemi i spowalniał marsz pielgrzyma, raniąc przy tym jego barki. Postanowił więc „chytrus” upiłować koniec krzyża, tak by ten nie dotykał ziemi i stał się lżejszy. I rzeczywiście, pielgrzym-spryciarz przyspieszył i wesoło nucąc piosnkę dogonił tłum, a wkrótce wysforował się na jego czoło. Nie wiedział jednak, że na jego drodze znajduje się głęboki kanion. Gdy doszedł, musiał poczekać na innych. Ci nad przepaścią położyli własne krzyże i przeszli przez nie jak po kładce. Krzyż naszego spryciarza był jednak za krótki, a nikt przecież nie mógł mu dać krzyża własnego.  
Każdy z nas podąża własną drogą, z własnym krzyżem. Krzyża nie można modernizować; każdy jest na naszą miarę − na miarę naszego nawrócenia. Krzyż nie jest balastem dla rycerza. Jest „kładką” wybawienia. Balastem są niepotrzebne rzeczy, gadżety, owe posążki, które tak skrzętnie schowała Rachela pod siodłem wielbłąda (Rdz 31, 30-36).
W drodze samo-nawracania należy dzień po dniu pozbywać się ciężkich przedmiotów-przymiotów − własnego charakteru, przyzwyczajeń, sprytu. Wtedy będzie łatwiej dać odpór trudnościom obiektywnym, pokusom tego świata i własnym mirażom raju. Nawracanie się, ciągła metanoia, stanowi w istocie wyraz naszej wspaniałomyślności wobec Boga i bliźnich. Wzorem takiej wspaniałomyślności jest dla Rycerstwa Niepokalana, nieskalana egocentryzmem, cała dla Boga i wszystka dla wszystkich.
Walka z samym sobą, przezwyciężanie nabytej w spadku po rajskich rodzicach moralnej dysharmonii, jest sprawdzianem wiarygodności żołnierzy Chrystusa i rycerzy Niepokalanej. Jeśli nie pokonasz siebie – nie pokonasz nikogo innego. Jeśli nie nawrócisz siebie − nikogo innego nie przyprowadzisz do Boga. Bo tak naprawdę, by królestwo Boże zapanowało powszechnie, należy nawrócić tylko jednego człowieka – siebie. Św. Maksymilian rozwinie tę myśl w konstrukcji MI-1. 
„MI-ja” jest rdzeniem i jądrem totalnego nawrócenia: nawrócenia ogólnoświatowego. Siła Rycerstwa Niepokalanej tkwi w MI-1, w Rycerstwie „jednoosobowym”, we wierze i gorliwości każdego z członków; w działaniu zwyczajnym, powszednim, pojedynczym − bez heroicznych zobowiązań, lecz wedle własnej gorliwości. Na miarę i rozmiar krzyża − osobistego: twojego, mojego. Każdy zatem jest zobowiązany, by dźwigać własny krzyż i świecić przykładem życia, świadczyć o królestwie. Przykład jest zaraźliwy. Jest jak to miasto z Ewangelii (Mt 5, 14). Wystarczy, że się je zobaczy, a już chce się tam zamieszkać. 
Bywa jednak czasami i tak, że niektórzy wstydzą się swego nawrócenia, by nie być posądzonymi za bigotów, za ludzi wstecznych; zamykają swoją wiarę w zakrystii, czynią „swoją prywatną sprawą”. To nie jest nawrócenie. Kto się Mnie zaprze i Ja zaprę się jego! Nawrócenie, świętość − ze swej natury są transparentne i stanowią manifestację Boga, są teofanią. Nie istnieje coś takiego, jak nawrócenie na własny użytek. Jest zawsze − pro publico bono. Prawdziwa świętość z natury jest ekspansywna: przemienia wszystko i wszystkich. Jeśli jest inaczej, to znaczy, że mamy do czynienia z pozorem pobożności (2Tm 3, 5), z pozornym nawróceniem. Pozorną świętością.
Powiadamy, że nas rycerzy do nawrócenia i świętości wzywa Maryja. Tymczasem w Piśmie Świętym nie znajdziemy wielu wskazówek w tej materii, które kierowałaby Ona do nas. Maryja wzywa nas bowiem inaczej − wzywa swoją postawą: w Nazarecie, w Kanie Galilejskiej, na Golgocie, w Wieczerniku − w Dniu Pięćdziesiątnicy. Wzywa przykładem swojego życia. Swoją wiarą. 
Życie i wiara Matki Bożej stanowią jedno. 
Metanoia to sposób na życie rycerskie. To nie jest chusteczka do nosa. Ojciec Kolbe zilustrował to bardzo trafnie powiedzeniem, że „Medalik Cudowny można nosić w kieszeni, ale Niepokalana powiedziała, że szczególniejsze łaski dostaną ci, co «będą nosić [go] na szyi»”. Wzorem takiej właśnie postawy życiowej, nie hermetycznej, postawy otwartej na wyzwania, jest Niepokalana. Maryja odpowiadała Bogu każdego dnia pełnym zaufaniem i doskonałą, nieskażoną żadnym grzechem miłością − permanentnie, nie tylko podczas Zwiastowania. Można rzec, że Maryja jest uosobieniem doskonałej metanoi człowieka, albo jak mawiał św. Maksymilian − „wiernym odbiciem Bożej doskonałości, Jego świętości” i „ostateczną granicą między Bogiem a stworzeniem”. 
Zapisany w Dyplomiku cel działania − nawrócenie grzeszników − połączony jest nierozerwalnie z aktywnością na rzecz jak największej chwały Bożej. Ma zatem aspekt horyzontalny, jak i wertykalny. Skuteczność nawracania, metanoi, jest wprost proporcjonalna do stopnia oddania się Niepokalanej. To oddawanie się Niepokalanej przebiega przez całe ludzkie życie, jest swoistym ściganiem się. Rzecz jasna, o. Kolbemu nie chodziło o niezdrową konkurencję, ale o rzeczywiste uświęcenie się człowieka w stopniu jak najwyższym, odpowiednim dla każdego; stawanie się Jej odbiciem, „jakby Nią samą”. Taki rodzaj metanoi prowadzi do idealnej sytuacji, kiedy to „Ona przez nas kocha dobrego Boga”, kiedy „naszym biednym sercem kocha swego Boskiego Syna” tak, iż to my „stajemy się tym ośrodkiem, przez który Niepokalana kocha Jezusa”, a Jezus, jakby w pewien sposób utożsamiając nas z Maryją, „widząc w nas […] jakby część ukochanej Matki, kocha Ją w nas i przez nas”. 
Istotnym przesłaniem Dyplomika MI jest upodobnienie człowieka − rycerza Niepokalanej − do Boga. Sensem „MI-ja” jest bezustanna przemiana osobowości, która jest początkiem długiej drogi, przyjmowania na siebie prerogatyw wynikających z prawdy o Niepokalanym Poczęciu, stawania się nieskalanym obrazem Stwórcy. Ojciec Kolbe poprzez ideę Rycerstwa Niepokalanej wytyczył nowy szlak człowiekowi − szlak rycerski, który wiedzie ku „ubóstwieniu”. Jest to droga pod górę, pod prąd. Wbrew ludzkiej naturze − dodajmy: naturze skażonej przez grzech. 
Człowiek − stworzony na obraz Boga − utracił podobieństwo Boże. Odtąd grzech, jak cierń, tkwi w najgłębszych pokładach ludzkiego „ja” (zob. Rz 5, 12; 7, 20). Grzech stał się rzeczywistością powszechną. To uzasadnia równie powszechną determinację nawracania. Nawrócenie i pokuta są pierwszymi krokami na drodze ku Bogu. Rozumiał to doskonale       o. Kolbe. Wytyczając cel MI − nawrócenie i uświęcenie − miał na względzie oczyszczenie, odrestaurowanie obrazu Boga w człowieku. 
Jest takie powiedzenie, że ktoś „stracił twarz”. W raju swoją twarz stracił człowiek; stracił twarz Boga. Każda próba „odrestaurowania” Boskich rysów jest w istocie próbą powrotu do bosko-ludzkich „korzeni” człowieczeństwa, stania się na nowo człowiekiem Bożym. Człowieczeństwa z natury bowiem − z pochodzenia − jest Boskie. Ten transcendentny comeback człowieka wymaga poznania prawdy o sobie: „boskości” i grzeszności swojej natury. Z poznania tej prawdy rodzi się tęsknota do Boga, pragnienie powrotu, zawrócenie z drogi grzechu. Nawrócenie. Nie jest to jednak akt jednorazowego wyboru. Nawracanie się wymaga codziennego trudu naprawiania ułomnej natury, pokuty. Przemiana starego człowieka w nowe stworzenie (Ga 6, 15) dokonuje się więc w drodze. Metanoia owa wedle rycerskiego ideału ma objąć całego człowieka; ma objąć „całość życia katolickiego”. Życia chrześcijańskiego.
Ojcowie ostatniego soboru stwierdzili, że takim właśnie człowiekiem była Maryja, która „stała się pierwszą chrześcijanką i współpracownikiem w zbawczym dziele swojego Syna” (KK 68). Prawdę tę odkrył wiele lat wcześniej św. Maksymilian, który w oparciu o dogmat Niepokalanego Poczęcia NMP, zapisał w dokumencie założycielskim prymat niepokalanego poczęcia i nieskalanego życia Maryi jako zasadę nawrócenia i uświęcenia. Tak więc, Boże wezwanie do nawrócenia, najpełniej − w stopniu doskonałym − dokonało się w Niepokalanej. 
Droga na naszą „górę przemienienia” trwa, jak już wspomniałem, przez całe życie. Nagromadzenie własnych duchowych walorów, aż do ich nadobfitości, sprawia, że przelewają się one z naszych duchowych naczyń i wylewają na innych. Tak obrazowo można przedstawić rycerskie apostolstwo, jako wyraz realizacji Maryjnego wezwania do nawrócenia, świętości. Św. Maksymilian mawiał: Totus primo sibi et sic totus omnibus ex superabundantia”. Czyli – najpierw cały dla siebie, a potem w ten sam sposób cały dla innych, dzielący się nadmiarem swej obfitości. Jeśli dzisiaj nasze apostolstwo jest nieskuteczne, to dlatego, że posługujemy się cudzymi, „kradzionymi” wartościami, często starymi, sprzed wieków. Są one dla współczesnych nieprzekonujące i niewiarygodne. To ma być nasze świadectwo wiary, nasza postawa: autentyczna i „zaraźliwa”. 
Dyplomik MI ujmuje nawrócenie o wiele szerzej i głębiej. Św. Maksymilian buduje egzystencjalny krzyż, w którym krzyżują się − metanoia i świętość. Nawrócenie stanowi aspekt horyzontalny ludzkiego istnienia, świętość natomiast − wertykalny: wytycza cel ludzkiemu życiu. Niepokalana wzywa nas nie do krótkotrwałej przemiany naszego usposobienia, do jednorazowego okrzyku: fiat! Jednorazowej, heroicznej deklaracji: „Choćby mi przyszło umrzeć z Tobą, nie wyprę się Ciebie” (Mt 26, 35; Mk 14, 31). Maryja wzywa nas do wytrwałości i wierności totalnej i permanentnej.
Wielki i całościowy plan działania „MI-ja” obejmuje trwałą i wciąż pogłębiającą się przemianę człowieczeństwa, by wszyscy „coraz większe czynili postępy zaznaczające się w ich codziennym życiu”, by zmieniali się z grzeszników w świętych; aby wszyscy widzieli ich dobre uczynki i chwalili Ojca w niebie. Takie nawracanie siebie − i uświęcanie − wymaga ustawicznej formacji duchowej. Jest to formacja oryginalna, kolbiańska − koncentrująca się na tajemnicy Niepokalanego Poczęcia NMP. Niepokalana jest ideałem, do którego dąży Jej rycerz; jest pewną drogą do świętości i gwarantuje sukces. Takie jest właśnie posłannictwo Niepokalanej: wezwanie do nawracania siebie do granic Bożej świętości. 
Kolbiańska wizja człowieka nawróconego i uświęconego wręcz poraża, a nawet przeraża. Bo oto św. Maksymilian odwołuje się do obrazu szatańskiego opętania: „Wiemy − powiada − o owładniętych, opętanych, przez których myślał, mówił i działał szatan. – My chcemy być w sposób jeszcze bardziej bezgraniczny zawładnięci przez Nią, by to Ona sama myślała, mówiła, działała przez nas. Pragniemy do tego stopnia należeć do Niepokalanej, by nie tylko nie pozostało w nas nic, co by nie było Jej, ale byśmy zostali unicestwieni w Niej, przemienieni w Nią, przeistoczeni w Nią, aby tylko Ona pozostała. – Byśmy tak bardzo byli Jej, jak Ona jest Boga. – Ona należy do Boga aż do tego stopnia, że stała się Jego Matką, a my chcemy stać się matką, która zrodzi we wszystkich sercach, które istnieją i które istnieć będą – Niepokalaną. Oto MI, wprowadzić Ją do wszystkich serc, zrodzić Ją we wszystkich sercach, aby Ona wchodząc do tych serc, obejmując je w doskonałe posiadanie, mogła urodzić w nich słodkiego Jezusa, Boga, by mógł w nich rosnąc aż do dojrzałości. – Cóż za wspaniałe posłannictwo!... Prawda?... Ubóstwienie człowieka aż do Boga-Człowieka przez Boga-Człowieka Matkę”.
Metanoia według zasad zawartych w Dyplomiku MI jest przemyślana w szczegółach: 1) wykluczyć „każdy grzech śmiertelny lub dobrowolny powszedni”; 2) naprawić każde zło i pomnożyć każde, nawet opcjonalne, dobro. Nawrócenie nie jest pozostawaniem w okopach prawowierności czy dbałości o „koszerność” własnej duszy: jest wyzwalającą ludzkiego ducha aktywnością, ofensywą w imię Niepokalanej. Tak rozumiane nawrócenie oznacza totalną przebudowę ludzkiej mentalności w zakresie ascezy: nie tyle bronić się przed złem, zwierać szyki defensywy, ile aktywnie przeciwstawiać mu piękno i dobro Ewangelii − „przez Niepokalaną”. Tak więc, skuteczność nawrócenia i uświęcenia siebie − totalna metanoia − ma swoje źródło i gwaranta w osobie Niepokalanej. Tędy wiedzie droga powrotna (reakcja) do Boga. Przez Niepokalaną. Maryja nie jest jedynie „pobożnym dodatkiem” w nawracaniu siebie, przywilej Niepokalanego Poczęcia wskazuje bowiem na eschatyczny aspekt metanoi. W królestwie Bożym wszyscy będziemy nie-pokalani.
Przed nami piękna perspektywa, ale i trudne zadanie. Ale nic to. Niepokalana z nami! Przemienione, „ubóstwione” ludzkie istnienie jest naszym stanem naturalnym, wpisanym przez Stwórcę w ludzki organizm „kodem DNA”. To dzięki temu „kodowi” możliwy jest powrót do Boga. Królestwo Boże jest naszą „masą spadkową”; możemy zatem „rościć pretensje” do swego dziedzictwa. W tej perspektywie metanoia staje się istotnym, egzystencjalnym postulatem i oznacza w efekcie „przemianę ciała poniżonego w ciało uwielbione Jezusa Chrystusa” (por. Flp 3, 21) − przekształcenie grzesznego życia w chwalebne. 
 To stanowi kwintesencję Maryjnego w istocie wezwania do nawrócenia. Nasze „przemienianie się” − przez Niepokalaną − w eschatycznej perspektywie przywodzi nas, jako świętych i nieskalanych przed oblicze Boga (Ef 1, 4): do Nowego Jeruzalem, gdzie „nic nieczystego […] nie wejdzie” (Ap 21, 27).

o. Stanisław M. Piętka